Cuimhn de bhr An ige  meabhr tar is a cailleadh maor Gobnait
Tue, 16 Jul, 2019 - 11:40
Gobnait U Cheallachin (sa lr), a bhodh ina maor ag br An ige, sa phictir tgtha ag Pat Galvin, ar minic a thagadh ag rothaocht chuig an mbr sa Ghaeltacht an sl ar fad  chathair Chorca.
SEANS nach mbeadh meas madra ag mrn gnach ar tigh a dteaghlach a roinnt le 32 cuairteoir i bhfoirgneamh gan leithreas n cith laistigh ann.
Ach do mhuintir Cheallachin, ag fs anos i mbr An ige sna 1970aid, b'iontach an saol a bh acu, agus le sruth leannach cnocadir agus rothaithe ag teacht chuig an doras bhodh solthar lonmhar briosca agus ruda deasa eile le fil ag na hgnaigh nuair a d'fhgfadh na cuairteoir.
Le gairid anuas cailleadh Gobnait U Cheallachin, a bhodh ina maor ar bhr An ige i sridbhaile Bhal tha 'n Ghaorthaidh trth ach nach bhfuil ar oscailt nos m, agus t a bs sid tar is neart cuimhn de na plisiir shimpl a bhodh mar chuid de shaol an bhr a thabhairt ar ais go lidir.
Thinig Gobnait i gcomharbacht ar an maor a bh ann roimpi Mikey Lovett sa bhliain 1973 agus chuir s filte croil roimh cuairteoir chuig an nGaeltacht go dt gur dhn doirse an bhr i 1982. Rugadh a hinon Maria, an duine is sine de chigear clainne, an bhliain canna inar ghlac a mthair cram ar riaradh an bhr agus cuimhnonn s go ceanil ar shimplocht a blianta luaithe sa tigh d ar bhruacha Abha na Laoi.
"Lena leithid Airbnb agus iseanna leaba is bricfeasta, t ruda difriil anois, ach bhodh ruda gruama go maith ag an am sin," a dirt s.
"Tigh le 32 leaba a bh ann agus bhodh cuid danta as sinc thiar ar cl ann. N raibh aon leithris laistigh; bhodh leithris cheimiceach lasmuigh agus bhodh ar m'athair iad sin a thgaint le folmh gach l." C gur cuimhin li le huafs go mbodh uirthi a tigh cois abhann a roinnt le scata damhain alla agus le francach uisce uair amhin fi, bhodh teacht ag Maria agus a deirfir nos ige Deirdre ar is s amhin ag an mbr: "Bh linn snmha amuigh faoin aer againn.
"Bh gairdn againn ar thaobh an t agus chuir m'athair posa coincrite sos isteach sa talamh ann. Bh s bdeach beag ach cheapamar cinnte gur linn snmha a bh ann, agus b'iontach ar fad na laethanta a bhodh agam fin agus Deirdre istigh ann.
"N raibh ach dh sheomra leapa againn fin sa tigh; bhodh an chuid eile ann do na cuairteoir chuig An ige. Saol simpl a bh ann ach r dtigh a bh ann agus n raibh a mhalairt ar eolas againn. N raibh aon ceathanna ann - bhodh seomra nochin ann amach  thaobh na cistineach," a dirt Maria. "Dhanfadh daoine a gcuid ccarla fin agus bhodh a gcistin fin acu." B' cistin na gcuairteoir a mheall Maria agus Deirdre is m, agus iad i gcna i lthair chun sil a chaitheamh isteach sna cfra bia tar is a d'fhg na cuairteoir gach maidin.
"Bhodh an cfra fada bu seo acu a bh fad iomln na cistine, it ina ndanfaidis a gcuid bia fin a stril," a dirt Maria.
"Nuair a thidis leo ar maidin agus n bodh inne ann, thinn fin agus Deirdre isteach sa chistin agus d'osclamis gach uile doras ag fachaint cad a bh fgtha ina ndiaidh ag daoine, agus d bhfaighimis paicad briosca n banana bhmis ar mire; neamh amach is amach a bh ann."
Ba mhinic chomh maith go mbodh ruda bretha le fil i seomra comnta an bhr, it ina dtagadh na cuairteoir le chile um thrthnna.
"Ba mhinic a darfaimis 'raghaimid sos chuig an seomra comnta agus fachaimid cad at fgtha ansan'," a dirt Maria.
"N raibh aon teilifs ann. Litheoireacht agus scata mr cluich boird agus cluich crta a bhodh ar sil ann, agus sheinneadh daoine uirlis ceoil ann - feadg n rud igin simpl - n bheadh an giotr  thabhairt ar do dhroim agat in aon chor agus t ag rothaocht!" B'iondil go mbodh fonn ar a gcuid cuairteoir, a chodlaodh i suanliosanna leapacha buinc aon-ghnis ir go luath ar maidin agus, dirt Maria, "N digh liom go dtadh inne acu chuig na tithe tbhairne sa sridbhaile - thidis isteach sa leaba, d'irds go luath, agus d'imeoids leo ars.
"Bhodh grpa An ige tugtha don rothaocht agus cnocadireacht mrthimpeall na tre agus sl saor go maith a bhodh ann chun fanint in it igin," a dirt s. "Bhodh an 32 leaba ln roinnt mhaith ocheanta, go hirithe i rith an tsamhraidh, ach bhodh s ar oscailt i gcaitheamh na bliana ar fad." Bh a mthair, iar-mhinteoir ionaid sna scoileanna nisinta i mBal tha 'n Ghaorthaidh agus i gCim an Fhia, bhroidiil go maith anois lena clann g, ach thug s fithi fin  a chinnti go mbeadh s ann chun filte a chur roimh na cuairteoir p am a thiocfaids chuig an doras chuici. "D'fhadfadh daoine teacht ag am ar bith agus bhodh s ann chun filte a chur rompu, agus na seomra a ghlanadh agus a bheith cinnte go raibh gach aon rud in ord. Bhodh m'athair John amuigh ag obair," a dirt Maria.
Bh a mthair, Gaeilgeoir  dhchas, "go hiontach le daoine agus bhodh s thos sa seomra comnta ag comhr leo agus is dcha gur sin an fth go dtagaids ar ais [chuig an mbr] ars agus ars eile mar bhodh an oiread sin gr acu di." Bh cuid de na cuairteoir rialta mar chairde na clainne, duine acu ag teacht ar cuairt "chomh minic sin go raibh s mar aintn," de rir an mid a bh le r ag Maria. "Bh bean amhin, Mire Breathnach. Thinig s sos  Bhaile tha Cliath ag aois 11 chun freastal ar an gcoliste samhraidh [Coliste na Mumhan] agus thinig s ar ais s shamhradh ina dhiaidh sin agus chuir s aithne mhaith ar mo mhthair. Nuair a stop s ag teacht go dt an coliste thosaigh s ag teacht go dt An ige. Bhodh cairdeas maith eatarthu agus thagadh s ar cuairt dh n tr uair sa bhliain." C ag an mbuaic sa bhliain 1978, gur sholthar an br 2,144 oche listn, bh meath tagtha ar an ileamh faoin mbliain 1983, agus bhog muintir Cheallachin isteach ina dtigh nuathgtha in aice limhe. "Cheapamar go raibh an t-dh dearg linn - bh s mar a bheadh pls dinn, tigh nua leis na hiseanna nua- aimseartha ar fad, fi bheith in ann dul go dt an leithreas n folcadh n cith a bheith againn," a ghir Maria.
C go raibh dh bhr eile ann, ag Cim an Fhia  1946 go 1950 agus Corrig Lodge i sridbhaile Bhal tha 'n Ghaorthaidh (1951-59), nl br ar bith sa cheantar n am gur dhn foirgneamh An ige sa bhliain 1983. "Bhraithfe uait an comhluadar agus na daoine ag teacht agus ag imeacht," a dirt Maria.
"Agus is mr an trua  don cheantar mar cinnte t ileamh san it ar is leaba is bricfeasta n saghas igin eile listn." Lean a mthair Gobnait ar aghaidh ina dhiaidh sin ag obair ar feadh s bliana dag i siopa U Dhuinnn sa sridbhaile, ag freastal mar OCP fad-rimseach ar Chumann Peile Bal tha 'n Ghaorthaidh, agus ag cur le chile na nta itila do nuachtn an Southern Star ar feadh ceathr cad.
C gur chuir mchadh isteach ar a slinte sna blianta nos dana, choimed Gobnait an paisean a bh aici don CLG agus bhodh s i gcna ag leanint a garmhac Daire agus  ag imirt leis an bhfoireann idirmhenach itiil. Dirt Maria: "Bh s an-ghreannmhar ar fad agus bh s bre in ann coimed suas leis na daoine ga. Agus bh cro fiail flaithiil aici."